به گزارش اکو اقتصاد، خروج بیش از ۸همت پول از بازار سهام، نشانه‌ای از افزایش تردید معامله‌گران در شرایطی است که ریسک‌های سیاسی همچنان در کانون توجه قرار دارند. همزمان، بازارهای ارز و طلا نیز با عقب‌نشینی قیمتی مواجه شدند. این اتفاق از احتیاط فراگیر سرمایه‌گذاران در بازارهای دارایی حکایت دارد و کارشناسان معتقدند ابهام در چشم‌انداز تحولات سیاسی و سناریوهای جنگی، معادلات بازارها را تحت‌تاثیر قرار داده است.

در شرایطی که سرمایه‌گذاران طی ماه‌های گذشته به دنبال جبران جا‌ماندگی بازار سهام از سایر دارایی‌ها و بهره‌گیری از فرصت‌های رشد بودند، اکنون افزایش نااطمینانی‌ها، ممکن است اولویت‌های معاملاتی را تغییر دهد. پیش‌بینی‌ناپذیری وضعیت ریسک‌های سیاسی باعث شده است تصمیم‌گیری برای ورود به بازار با احتیاط بیشتری همراه شود و معامله‌گران قبل از انتخاب مسیر سرمایه‌گذاری، تحولات پیش رو را با دقت بیشتری دنبال کنند. این تغییر رفتار محدود به بورس نیست. هنگامی که چشم‌انداز متغیرهای سیاسی و اقتصادی با ابهام مواجه می‌شود، سرمایه‌گذاران در بازارهای مختلف نیز با دشواری بیشتری تصمیم می‌گیرند. از‌این‌رو حتی بازارهایی که پیش‌تر از چشم‌انداز رشد برخوردار بودند، ممکن است با کاهش تحرک معاملاتی یا تغییر جهت جریان سرمایه‌‌های خرد مواجه شوند. در واقع، سنجش میزان ریسک و امکان پیش‌بینی شرایط متغیرهای اثرگذار بر روند بازارها می‌تواند وضعیت سرمایه‌گذاری‌ها را هدف قرار دهد.  بورس تهران نیز آبان‌ماه را در چنین فضایی آغاز کرده است. پس از رشد قابل‌توجه شاخص‌ها در ماه‌های گذشته، انتظار می‌رفت بازار با افزایش نوسانات روبه‌رو شود اما تشدید نگرانی‌های سیاسی می‌تواند بر شدت احتیاط معامله‌گران بیفزاید. از سوی دیگر، تفاوت در میزان ریسک‌پذیری سرمایه‌گذاران و ویژگی‌های هر بازار، مانع از آن می‌شود که همه دارایی‌ها واکنشی یکسان به تحولات نشان دهند.

در معاملات روز گذشته، افت شاخص کل در کنار خروج قابل‌توجه پول حقیقی‌ها، به میزان ۸ هزار و ۱۲۴ میلیارد تومان نشان داد فشار فروش در بازار سهام نسبتا جدی بوده است. با این حال، برای ارزیابی ابعاد این موضوع باید به رفتار شاخص هموزن، گستره نمادهای مثبت و منفی و تداوم جریان خروج پول نیز توجه کرد. افت شاخص کل به‌تنهایی نمی‌تواند مشخص کند که فشار فروش تا چه اندازه در بخش‌های مختلف بازار گسترش یافته است؛ کما اینکه شاخص هموزن ریزش محدودتری را به ثبت رساند. همان‌طور که ورود پول در یک روز به‌تنهایی برای پیش‌بینی ادامه مسیر کافی نیست، خروج پول نیز سیگنالی واضح از ایست بازار نخواهد بود. 

از سوی دیگر، وضعیت بنیادی شرکت‌ها همچنان یکی از عوامل مهم در تعیین مسیر بورس خواهد بود. چشم‌انداز سودآوری، هزینه‌های تولید، نرخ ارز و گزارش‌های مالی می‌توانند عملکرد صنایع و نمادها را از یکدیگر متمایز کنند. بنابراین، حتی در صورت تداوم نااطمینانی‌های سیاسی، نمی‌توان واکنش همه سهام را یکسان در نظر گرفت. ممکن است بخشی از بازار بیشتر تحت‌تاثیر فضای عمومی معاملات قرار گیرد و گروهی دیگر بر اساس وضعیت درآمد و سودآوری شرکت‌ها مسیر متفاوتی را دنبال کنند. 

تقابل ارزندگی و ریسک

برخی کارشناسان معتقدند روند بورس در آبان‌ماه به دو عامل اصلی بستگی دارد: تحولات سیاسی و وضعیت بنیادی شرکت‌ها.

برزو حق‌شناس، کارشناس بازارهای مالی با اشاره به بلاتکلیفی حاکم بر معاملات بورس گفت: بازار سهام در یک ماه گذشته میان دو عامل ارزندگی شرکت‌ها و افزایش ریسک‌های سیاسی در نوسان بوده است. در مقاطعی که توجه سرمایه‌گذاران به ارزندگی سهام و ظرفیت سودآوری شرکت‌ها جلب می‌شود، تقاضا در بازار تقویت می‌شود؛ اما هر زمان سطح ریسک‌ها افزایش پیدا می‌کند، فشار عرضه بالا می‌رود و فضای معاملات تحت‌تاثیر نگرانی‌ها قرار می‌گیرد. به این ترتیب، بورس در هفته‌های اخیر نتوانسته است برتری پایدار یکی از این دو عامل را تجربه کند و همین موضوع، مسیر حرکت بازار را با ابهام همراه کرده است.

او گفت: بازار سرمایه در شرایط فعلی فقط تحت تاثیر اتفاقات یک روز قرار ندارد، بلکه حدود یک ماه است که در نوسان به سر می‌برد. زمانی که شرکت‌ها گزارش‌های مناسبی منتشر می‌کنند و ظرفیت بنیادی سهام بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد، تقاضا افزایش می‌یابد؛ اما با بالا رفتن سطح ریسک‌های سیاسی، معامله‌گران محتاط‌تر می‌شوند و عرضه‌ها شدت می‌گیرد. در واقع، بازار از یک سو با سهامی روبه‌روست که به دلیل وضعیت بنیادی و عملکرد شرکت‌ها می‌توانند برای سرمایه‌گذاران جذاب باشند و از سوی دیگر، با ریسک‌هایی مواجه است که ارزیابی چشم‌انداز آینده را دشوار می‌کنند.

حق‌شناس با اشاره به گزارش‌های شش‌ماهه شرکت‌ها توضیح داد که عملکرد مناسب بنگاه‌های بورسی نتوانسته است مانع از افزایش فشار فروش در معاملات اخیر شود. گزارش‌های شش‌ماهه از وضعیت مطلوبی برخوردار بودند و این عملکرد مثبت، نسبت قیمت به درآمد بازار را نیز حدود سه واحد کاهش داد؛ اتفاقی که از منظر بنیادی می‌توانست به بهبود نگاه سرمایه‌گذاران به سهام منجر شود. با این حال، افزایش معنادار سطح ریسک‌ها باعث شد اثر مثبت گزارش‌ها در برابر نگرانی‌های سیاسی کمرنگ شود و بازار با عرضه سنگینی مواجه شود. به اعتقاد این کارشناس، همین تقابل میان ارزندگی و ریسک، یکی از دلایل اصلی بلاتکلیفی فعلی بورس است. از یک طرف، گزارش‌های شرکت‌ها و وضعیت سودآوری آنها می‌تواند مبنایی برای تقویت تقاضا باشد؛ از طرف دیگر، سرمایه‌گذاران در شرایطی که چشم‌انداز تحولات سیاسی روشن نیست، ممکن است حتی با وجود مشاهده فرصت‌های ارزنده، برای ورود به بازار دست نگه دارند. 

در چنین فضایی، تصمیم‌گیری معامله‌گران تنها بر اساس وضعیت مالی شرکت‌ها انجام نمی‌شود و ارزیابی ریسک‌های پیش ‌رو نیز نقش مهمی در تعیین رفتار آنها دارد.

حق‌شناس با اشاره به شرایط بازارهای جهانی نیز گفت: افزایش ریسک‌ها در تحولات قیمت دارایی‌ها، از جمله نفت و طلا، قابل مشاهده است. به همین دلیل نمی‌توان مسیر بازار سهام را مستقل از فضای عمومی نااطمینانی ارزیابی کرد. به گفته او، تداوم فشار فروش در بورس به عوامل مختلفی بستگی دارد و نمی‌توان بر اساس خروج پول در یک روز درباره ادامه مسیر بازار قضاوت کرد.

او افزود: علاوه بر گزارش‌های شش‌ماهه شرکت‌ها که مطلوب بوده‌اند، اکنون انتشار گزارش‌های ماهانه نیز می‌تواند تصویر واضحی از تداوم این وضعیت ارائه کند. اگر گزارش‌های مهرماه نیز از عملکرد مناسب شرکت‌ها حکایت داشته باشند و نشانه‌ای از استمرار وضعیت مطلوب درآمد و سودآوری دیده شود، می‌توان امیدوار بود که بخشی از تقاضا به بازار بازگردد. در این صورت، ارزندگی سهام بار دیگر می‌تواند در تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران نقش پررنگ‌تری پیدا کند و مانع از آن شود که فشار فروش به روندی فراگیر و مستمر تبدیل شود.

این کارشناس بازار سرمایه‌های مالی در عین حال بر نقش صندوق‌های حمایتی تاکید کرد و گفت: این صندوق‌ها در شرایط فعلی باید نقش موثرتری در معاملات داشته باشند. فلسفه فعالیت صندوق‌های حمایتی این است که در دوره‌های افزایش فشار فروش، به حفظ نقدشوندگی بازار کمک کنند و مانع از شکل‌گیری فضای هیجانی و تشدید نگرانی معامله‌گران شوند. از این منظر، عملکرد این صندوق‌ها در روزهایی که ریسک‌های بیرونی بر معاملات غلبه می‌کنند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا حمایت موثر می‌تواند به کاهش فشار روانی بازار و بازگشت تدریجی تعادل میان عرضه و تقاضا کمک کند.

حق‌شناس معتقد است در مقاطعی که بازار با فشار فروش سنگین مواجه است، انتظار می‌رود منابع حمایتی بتوانند به حفظ جریان معاملات و جلوگیری از تشدید رفتارهای هیجانی کمک کنند. بنابراین، در کنار انتشار گزارش‌های مطلوب شرکت‌ها، نحوه ورود و عملکرد صندوق‌های حمایتی نیز می‌تواند در تعیین مسیر کوتاه‌مدت بورس نقش داشته باشد.

او درباره چشم‌انداز معاملات آبان‌ماه نیز گفت: افزایش ابهام‌های سیاسی، از جمله تحولات مرتبط با انتخابات آمریکا و اسرائیل، همچنان یکی از عوامل مهم اثرگذار بر بازار خواهد بود. به گفته حق‌شناس، ابهام به‌خودی‌خود می‌تواند اثر منفی بر رفتار سرمایه‌گذاران داشته باشد؛ زیرا در چنین شرایطی، ارزیابی پیامدهای احتمالی تحولات دشوارتر می‌شود و معامله‌گران برای پذیرش ریسک جدید تمایل کمتری نشان می‌دهند. در نتیجه، حتی انتشار اخبار مثبت از وضعیت شرکت‌ها نیز ممکن است نتواند به‌سرعت اثر خود را در معاملات نشان دهد.