به گزارش اکو اقتصاد، در دنیای امروز، استاندارد دیگر صرفاً مجموعه‌ای از ضوابط فنی یا الزامات قانونی نیست؛ بلکه به یکی از ارکان توسعه اقتصادی، افزایش بهره‌وری، صیانت از حقوق مصرف‌کننده و ارتقای جایگاه رقابتی کشورها تبدیل شده است. با این حال، تجربه نشان می‌دهد که هیچ جامعه‌ای صرفاً با تصویب قوانین یا تشدید نظارت‌ها به فرهنگ استاندارد دست پیدا نمی‌کند. آنچه استاندارد را به بخشی از رفتار سازمانی و اجتماعی تبدیل می‌کند، فرهنگ‌سازی مستمر و مشارکت فعال نهادهای تخصصی است.

در این میان، انجمن‌های تخصصی نقشی بی‌بدیل ایفا می‌کنند. این انجمن‌ها به دلیل ارتباط نزدیک با تولیدکنندگان، صنعتگران، دانشگاهیان و دستگاه‌های اجرایی، می‌توانند حلقه اتصال میان سیاست‌گذاری و اجرا باشند. اگر سازمان‌های حاکمیتی وظیفه تدوین، نظارت و ارزیابی استانداردها را بر عهده دارند، انجمن‌های تخصصی وظیفه دارند این استانداردها را به یک باور مشترک در میان فعالان اقتصادی تبدیل کنند.

واقعیت این است که فرهنگ استاندارد با بخشنامه و اجبار شکل نمی‌گیرد. فرهنگ زمانی نهادینه می‌شود که تولیدکننده، مدیر، کارگر، مصرف‌کننده و حتی دانشجو، استاندارد را بخشی از مسئولیت حرفه‌ای و اجتماعی خود بدانند. ایجاد چنین نگرشی نیازمند آموزش، گفت‌وگو، انتقال تجربه و ایجاد اعتماد است؛ مأموریتی که انجمن‌های تخصصی بیش از هر نهاد دیگری توانایی انجام آن را دارند.

یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های انجمن‌های تخصصی، بهره‌گیری از تجربه اعضاست. اعضای انجمن دارندگان نشان استاندارد، سال‌ها در مسیر استقرار نظام‌های کیفیت، رعایت الزامات استاندارد و پاسخگویی به نیازهای بازار فعالیت کرده‌اند. این سرمایه ارزشمند اگر به‌درستی مستندسازی و منتقل شود، می‌تواند مسیر رشد بسیاری از واحدهای تولیدی، به‌ویژه بنگاه‌های کوچک و متوسط را هموار کند. انتقال تجربه‌های موفق، گاهی از ده‌ها دستورالعمل و بخشنامه مؤثرتر است.

از سوی دیگر، انجمن‌های تخصصی می‌توانند صدای تولیدکنندگان متعهد به کیفیت باشند. تولیدکننده‌ای که برای رعایت استاندارد سرمایه‌گذاری می‌کند، انتظار دارد در سیاست‌گذاری‌های اقتصادی نیز مورد حمایت قرار گیرد. انجمن‌ها می‌توانند مشکلات، دغدغه‌ها و پیشنهادهای اعضا را به نهادهای تصمیم‌گیر منتقل کرده و زمینه تدوین سیاست‌هایی را فراهم کنند که هم به ارتقای کیفیت و هم به تقویت تولید ملی منجر شود.

امروز رقابت در بازارهای داخلی و بین‌المللی، بیش از هر زمان دیگری بر پایه کیفیت شکل گرفته است. مشتری دیگر تنها محصول نمی‌خرد؛ او اعتماد، ایمنی و اعتبار را نیز خریداری می‌کند. در چنین شرایطی، انجمن‌های تخصصی باید نقش فعال‌تری در ترویج مزایای استاندارد ایفا کنند و به جامعه نشان دهند که نشان استاندارد صرفاً یک علامت روی بسته‌بندی نیست، بلکه نماد تعهد تولیدکننده به کیفیت و حقوق مصرف‌کننده است.

فرهنگ استاندارد همچنین نیازمند ارتباط مؤثر میان صنعت و دانشگاه است. یکی از مأموریت‌های مهم انجمن‌های تخصصی، ایجاد این پل ارتباطی است. دانشگاه‌ها باید نیازهای واقعی صنعت را بشناسند و صنعت نیز از ظرفیت علمی دانشگاه‌ها برای حل مسائل کیفیت، بهره‌وری و نوآوری استفاده کند. انجمن‌ها می‌توانند با برگزاری نشست‌های تخصصی، همایش‌ها، کارگاه‌های آموزشی و انتشار پژوهش‌های کاربردی، این تعامل را تقویت کنند.

از سوی دیگر، نباید نقش رسانه‌ها را نادیده گرفت. فرهنگ استاندارد زمانی فراگیر می‌شود که در رسانه‌ها، مدارس، دانشگاه‌ها و فضای عمومی جامعه درباره آن گفت‌وگو شود. انجمن‌های تخصصی باید در این عرصه نیز فعال باشند و با تولید محتوای علمی و قابل فهم، اهمیت استاندارد را برای مردم تبیین کنند. هرچه آگاهی عمومی نسبت به ارزش کیفیت افزایش یابد، مطالبه‌گری مصرف‌کنندگان نیز بیشتر خواهد شد و این مطالبه‌گری، بهترین مشوق برای ارتقای کیفیت تولید است.

انجمن دارندگان نشان استاندارد ایران نیز با همین رویکرد، تلاش دارد علاوه بر حمایت از اعضای خود، در مسیر توسعه فرهنگ کیفیت و استاندارد در کشور نقش‌آفرینی کند. باور ما این است که توسعه پایدار بدون کیفیت امکان‌پذیر نیست و کیفیت نیز بدون فرهنگ استاندارد دوام نخواهد داشت.

راهکارها
برای تقویت نقش انجمن‌های تخصصی در ارتقای فرهنگ استاندارد، چند اقدام ضروری به نظر می‌رسد:
افزایش مشارکت انجمن‌های تخصصی در فرآیند تدوین و بازنگری استانداردهای ملی.
طراحی برنامه‌های آموزشی مستمر برای مدیران، کارشناسان و تولیدکنندگان با محوریت فرهنگ کیفیت.
مستندسازی و انتشار تجربه‌های موفق اعضای دارای نشان استاندارد به‌عنوان الگوهای ملی.
توسعه همکاری میان انجمن‌ها، سازمان ملی استاندارد، دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی.
بهره‌گیری هدفمند از رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی برای ترویج فرهنگ استاندارد و آگاهی‌بخشی به مصرف‌کنندگان.
پیش‌بینی مشوق‌های اقتصادی و اعتباری برای بنگاه‌هایی که فراتر از الزامات قانونی، در ارتقای کیفیت و نوآوری سرمایه‌گذاری می‌کنند.
در نهایت باید تأکید کرد که استاندارد، صرفاً یک الزام فنی نیست؛ بلکه سرمایه‌ای اجتماعی و اقتصادی است. هرچه انجمن‌های تخصصی در ترویج این فرهنگ فعال‌تر باشند، مسیر توسعه تولید ملی، افزایش رقابت‌پذیری و جلب اعتماد عمومی هموارتر خواهد شد. آینده اقتصاد ایران در گرو نهادینه شدن فرهنگی است که کیفیت را یک انتخاب نمی‌داند، بلکه آن را یک مسئولیت ملی و حرفه‌ای تلقی می‌کند.

این یادداشت با لحن مناسب انتشار در روزنامه‌های اقتصادی و نشریات تخصصی نوشته شده و تلاش می‌کند جایگاه انجمن را به‌عنوان یک نهاد اثرگذار در سیاست‌گذاری و فرهنگ‌سازی برجسته کند، نه صرفاً یک تشکل صنفی.

دکتر ابوالقاسم خوارزمی
دبیرکل انجمن دارندگان نشان استاندارد ایران