به گزارش اکو اقتصاد، مهدی دارابی، دستیار ارزی رئیس کل بانک مرکزی مداخله ارزی را ابزاری برای مدیریت نوسانات بازار دانست و تاکید کرد که خریدوفروش ارز این نهاد را نمی‌توان صرفا بر مبنای سود و زیان معاملات ارزیابی کرد. به گفته دارابی، بر اساس قانون لازم است امکان استفاده از ذخایر ارزی بانک مرکزی در شرایط خاص و بحرانی حفظ شود. او اعلام کرد فضاسازی درباره محدود بودن منابع ارزی ایران می‌تواند انتظارات منفی را تقویت کند. از این منظر، ورود بانک مرکزی به بازار و عرضه ارز، علاوه بر پاسخ‌گویی به نیازهای معاملاتی، این پیام را نیز منتقل می‌کند که امکان مداخله در بازار همچنان وجود دارد. دارابی با اشاره به روند نرخ ارز پس از مداخله بانک مرکزی گفت که در پی این اقدام، روند افزایشی قیمت متوقف شد و نرخ ارز تا حدی کاهش یافت. به گفته او، چنین تجربه‌ای محدود به روزهای اخیر نیست و در سال‌های گذشته نیز نمونه‌های مشابهی رخ داده است.

سه مسیر مداخله ارزی بانک مرکزی

بر اساس توضیحات دارابی، مداخلات ارزی بانک مرکزی در سه بخش معاملات بازار ارز تجاری، خرید ارز دولت و معاملات اسکناس انجام می‌شود. در بازار ارز تجاری، بانک مرکزی در دوره‌های مازاد عرضه ارز خریداری می‌کند و هنگام افزایش تقاضا یا کاهش عرضه، منابع را به بازار بازمی‌گرداند؛ ازاین‌رو، خرید و فروش ارز ممکن است با فاصله زمانی چندهفته‌ای انجام شود. در بخش دیگر، بانک مرکزی ارزهای دولت، از جمله ارزهای حاصل از فروش نفت، را خریداری می‌کند و متناسب با نیاز بازار و برای تامین ارز واردات کالاهای اساسی و دارو به عرضه آن می‌پردازد. معاملات اسکناس نیز با هدف پاسخ‌گویی به نیاز بازار و حفظ سطح مشخصی از ذخایر نقدی انجام می‌شود. 

به گفته دارابی، بنابراین نمی‌توان عملکرد بانک مرکزی را صرفا بر مبنای سود و زیان حسابداری معاملات ارزی سنجید؛ چراکه مداخلات این نهاد، مانند تجربه بانک‌های مرکزی روسیه و ژاپن، با هدف مدیریت نوسانات و نه کسب سود از اختلاف قیمت خرید و فروش صورت می‌گیرد. او همچنین اعلام کرد که بانک مرکزی از ابتدای دی‌ماه تاکنون در مجموع خالص فروشنده ارز بوده است. 

دارابی در توضیح این روند گفت که در دوره جنگ، افزایش تمایل صادرکنندگان به عرضه ارز به دلیل نیاز به نقدینگی و نگرانی از مسدود شدن حساب‌های خارجی، همزمان با کاهش تقاضا در پی محدودیت واردات، به شکل‌گیری مازاد عرضه در بازار انجامید. بانک مرکزی در این شرایط بخشی از ارزهای عرضه‌شده را خریداری و به حساب‌های امن منتقل کرد و با تغییر شرایط بازار و افزایش نیاز به ارز، در هفته‌های بعد آنها را دوباره عرضه کرد. 

به گفته او، بخشی از افزایش ذخایر ارزی نیز ناشی از خرید ارزهای نفتی دولت و باقی ماندن این منابع در ذخایر است؛ زیرا هنگامی که بازار در تعادل قرار دارد، نیازی به عرضه فوری منابع وجود ندارد.

منشأ افزایش ذخایر ارزی چیست؟

دارابی در توضیح افزایش ذخایر ارزی بانک مرکزی تاکید کرد که این افزایش لزوما ناشی از خرید بیشتر ارز از صادرکنندگان و نگهداری آن بدون عرضه به بازار نیست. به گفته او، بخشی از منابع ارزی بانک مرکزی از محل خرید ارزهای نفتی دولت تامین می‌شود.

بانک مرکزی متناسب با وضعیت بازار ارز تجاری درباره عرضه این منابع تصمیم می‌گیرد. زمانی که عرضه و تقاضا در بازار در تعادل قرار دارد و نیازی به مداخله از طریق فروش ارز وجود ندارد، ضرورتی برای عرضه فوری تمام منابع دریافتی از دولت نیست؛ بنابراین، بخشی از ارزهای خریداری‌شده می‌تواند در ذخایر باقی بماند.

بر این اساس، برای تحلیل تغییرات ذخایر ارزی باید علاوه بر میزان خریدوفروش بانک مرکزی، منشأ منابع، نیاز بازار و زمان‌بندی مداخلات را نیز در نظر گرفت. افزایش ذخایر به‌خودی‌خود به معنای توقف عرضه ارز نیست.

نوسان دلار در هفته پایانی مهرماه

بررسی معاملات بازار ارز در هفته پایانی مهرماه نشان می‌دهد که با وجود تقویت انتظارات افزایشی، بازارساز تلاش کرده است با افزایش فشار کاهشی، دامنه نوسانات نرخ دلار را محدود کند. قیمت دلار در دو روز نخست هفته جاری در مجموع حدود ۲درصد کاهش یافت و در روز یکشنبه به ۲۶۱هزار تومان رسید. با این حال، افزایش تقاضا در روزهای پایانی ماه، مسیر قیمت را تغییر داد. دلار در معاملات روز دوشنبه تا ۲۶۴هزار تومان افزایش یافت، اما انتشار اخبار مربوط به رایزنی مقامات ایرانی و روسی و سفر وزیر خارجه روسیه به ایران با تغییر روند معاملات همراه شد. در نهایت، نرخ دلار در روز دوشنبه ۲۶۲هزار و ۴۰۰تومان ثبت شد؛ رقمی که حدود نیم درصد بالاتر از نرخ روز یکشنبه بود. در معاملات روز سه‌شنبه نیز دلار تا محدوده ۲۶۶هزار تومان پیش رفت، اما در ادامه از اوج روزانه خود فاصله گرفت. انتشار اخبار مربوط به ورود عاصم منیر، فرمانده ارشد پاکستانی به ایران نیز همزمان با تغییر روند معاملات مورد توجه بازار قرار گرفت. در نهایت، نرخ آزاد دلار در معاملات نقدی روز سه‌شنبه با هزار و ۶۰۰ تومان افزایش نسبت به ‌روز دوشنبه، به ۲۶۴هزار تومان رسید. به این ترتیب، دلار در دو روز نخست هفته حدود ۲درصد کاهش و در دو روز بعدی حدود ۱.۱درصد افزایش قیمت را تجربه کرد. این روند در شرایطی رقم خورد که بازارساز در هفته سوم مهرماه نیز توانسته بود با مداخلات خود، نرخ دلار را در محدوده ۲۶۶هزار تومان تقریبا ثابت نگه دارد؛ به‌طوری‌که قیمت در آغاز و پایان هفته گذشته در همین محدوده قرار داشت. با وجود این، تداوم ریسک‌های ژئوپلیتیک و افزایش انتظارات افزایشی می‌تواند فشار بر بازار ارز را حفظ کند. برخی فعالان بازار معتقدند که بازارساز دست‌کم تا هفته نخست آبان‌ماه قادر خواهد بود دامنه نوسانات دلار را محدود نگه دارد؛ هرچند تداوم این وضعیت به تحولات سیاسی، شرایط عرضه و تقاضا و توان مداخله بانک مرکزی وابسته است.

رشد محدود قیمت طلا در بازار داخلی

همزمان با افزایش محدود نرخ دلار در روز سه‌شنبه، تغییرات قیمت دارایی‌های فیزیکی طلا نیز محدود بود. در جریان معاملات این روز، هر گرم طلای ۱۸عیار با افزایش حدود ۰.۶درصدی نسبت به ‌روز دوشنبه، به ۲۶‌میلیون و ۲۸۷هزار تومان رسید. این میزان افزایش، بیشترین رشد روزانه در میان دارایی‌های طلایی بود. سکه طلای طرح جدید نیز با افزایش ۷۰۰هزارتومانی، معادل حدود ۰.۳درصد، در قیمت ۲۶۶‌میلیون و ۵۰۰هزار تومان معامله شد. نیم‌سکه بدون تغییر نسبت به ‌روز دوشنبه، در سطح ۱۴۰‌میلیون و ۵۰۰هزار تومان باقی ماند. در مقابل، ربع‌سکه با کاهش حدود ۰.۳درصدی، به قیمت ۷۴‌میلیون و ۳۰۰هزار تومان رسید. روز گذشته در بازار جهانی قیمت طلا در معاملات نقدی روز سه‌شنبه تا قبل از ساعت ۱۷ به وقت ایران به  محدوده ۴۱۰۰دلار به ازای هر اونس نزدیک شد. در این روز، افزایش قیمت نفت، نگرانی‌ها درباره تشدید تورم را افزایش داد و انتظارات برای اتخاذ سیاست پولی انقباضی‌تر را تقویت کرد. همچنین، در این روز تقویت دلار آمریکا و افزایش بازدهی اوراق قرضه نیز بر قیمت طلا فشار وارد کرد.

کاهش میانگین قیمت شمش طلا در حراج آخر مهر 

هجدهمین جلسه حراج شمش طلای استاندارد در سال جاری، روز سه‌شنبه ۲۸مهرماه در تالار معاملاتی مرکز مبادله ارز و طلای ایران برگزار شد. در این جلسه، از مجموع ۳۵کیلوگرم شمش طلای استاندارد عرضه‌شده  ۲۰کیلوگرم به فروش رسید. بر اساس گزارش مرکز مبادله ایران، میانگین قیمت هر شمش طلا در این دوره ۳۴‌میلیارد و ۵۲۷‌میلیون تومان بود که حدود ۲درصد کمتر از حراج پیشین بود. ارزش کل شمش‌های معامله‌شده نیز به ۶۹۰‌میلیارد و ۵۵۰‌میلیون تومان رسید.

در مهرماه سال جاری، سه جلسه حراج شمش طلا در روزهای هفتم، چهاردهم و بیست‌وهشتم برگزار شد که به‌ترتیب ۲۴، ۱۹ و ۲۰کیلوگرم شمش در آنها معامله شد. در مجموع، طی این سه جلسه ۶۳کیلوگرم شمش طلا به ارزش حدود ۲هزار و ۱۵۸‌میلیارد تومان به فعالان صنعت طلا تحویل داده شد.