به گزارش اکو اقتصاد، تأمین به‌موقع پول برای تسویه معاملات یکی از الزامات فعالیت در بازار سرمایه است و تأخیر در پرداخت تعهدات می‌تواند ریسک تسویه معاملات را افزایش دهد. در همین راستا، سازوکار «تسویه یار» با مشارکت بانک‌ها و شرکت سپرده‌گذاری مرکزی ایجاد شده است تا کارگزاری‌ها بتوانند منابع مالی مورد نیاز برای تسویه معاملات را در زمان مقرر تأمین کنند.

بر اساس اعلام شرکت سپرده‌گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه، هادی علی‌پور، مدیر تسویه وجوه اوراق بهادار این شرکت با تشریح سازوکار تسویه یار گفت: در این فرآیند، بانک‌های عضو با تأمین منابع مالی و فراهم کردن زیرساخت‌های الکترونیکی، به کارگزاری‌ها برای ایفای به‌موقع تعهدات مالی کمک می‌کنند. هدف از اجرای این طرح، تسهیل تسویه معاملات، کاهش احتمال عدم ایفای تعهدات و بهبود مدیریت نقدینگی در بازار سرمایه است.

بر اساس توضیحات این مقام مسئول، بانک‌های عضو تسویه یار علاوه بر تأمین نقدینگی مورد نیاز کارگزاری‌ها، باید درگاه‌های الکترونیکی اختصاصی ایجاد کنند، فرآیند تسویه را مطابق رویه‌های شرکت سپرده‌گذاری مرکزی انجام دهند و امکان رهگیری تراکنش‌های مالی را فراهم سازند. الکترونیکی شدن این فرآیندها همچنین می‌تواند خطاهای انسانی را کاهش دهد و امکان نظارت بر جابه‌جایی وجوه را بهبود بخشد.

علی‌پور با اشاره به نقش سه طرف اصلی در این سازوکار توضیح داد: شرکت سپرده‌گذاری مرکزی متولی فرآیند تسویه و پایاپای است، کارگزاری‌ها مسئول ایفای تعهدات ناشی از معاملات هستند و بانک‌های عامل نیز منابع مالی و زیرساخت‌های لازم را در اختیار آن‌ها قرار می‌دهند.

با این حال، استفاده از خدمات تسویه یار به معنای انتقال مسئولیت قانونی کارگزاری به بانک نیست. به گفته مدیر تسویه وجوه اوراق بهادار شرکت سپرده‌گذاری مرکزی، اگر بانک عضو در انجام تعهدات خود تأخیر کند یا از ایفای آن‌ها بازبماند، مسئولیت کارگزاری در برابر شرکت سپرده‌گذاری مرکزی همچنان برقرار خواهد بود و کارگزاری موظف است تعهدات خود را انجام دهد.

پوشش ۷۶ کارگزاری توسط پنج بانک

سازوکار تسویه یار از سال ۱۳۹۶ با مشارکت بانک‌های تجارت و سامان آغاز شد. بانک ملت در سال ۱۴۰۲، بانک صادرات در سال ۱۴۰۳ و بانک پارسیان در سال ۱۴۰۴ به این شبکه پیوستند.

بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی مدیر تسویه وجوه اوراق بهادار شرکت سپرده‌گذاری مرکزی، در حال حاضر پنج بانک عضو این سازوکار هستند و در مجموع ۷۶ شرکت کارگزاری را پوشش می‌دهند. از این تعداد، ۳۶ کارگزاری تحت پوشش بانک تجارت، ۲۸ کارگزاری تحت پوشش بانک ملت، ۹ کارگزاری تحت پوشش بانک سامان، دو کارگزاری تحت پوشش بانک صادرات و یک کارگزاری تحت پوشش بانک پارسیان قرار دارند.

گسترش این شبکه، امکان استفاده کارگزاری‌ها از ظرفیت تأمین مالی بانکی برای تسویه معاملات را فراهم می‌کند؛ با این حال، میزان اثرگذاری آن بر کاهش نکول و بهبود عملکرد بازار به نحوه اجرای تعهدات بانک‌ها و کارگزاری‌ها و کارآمدی فرآیندهای نظارتی نیز وابسته است.

تسویه یار: سازوکاری است که در آن بانک به تأمین پول مورد نیاز کارگزاری برای تسویه معاملات کمک می‌کند تا پرداخت‌ها در موعد مقرر انجام شوند.

ریسک نکول: احتمال اینکه یک طرف معامله به تعهد خود عمل نکند؛ مثلاً کارگزاری نتواند پولی را که باید در موعد مقرر پرداخت کند، تأمین کند.

تسویه و پایاپای: پایاپای به فرآیند محاسبه و مشخص شدن تعهدات طرف‌های معامله مربوط است و تسویه به انجام نهایی تعهدات، از جمله انتقال پول و اوراق بهادار، گفته می‌شود.