به گزارش اکو اقتصاد، حمید کشاورز نماینده سهامداران عمده ایران‌خودرو، این روزها درباره مناطق آزاد، واردات و ارز، حرف‌هایی زده که نمی‌شود به‌سادگی از کنارشان گذشت. او از ناترازی اقتصاد، چندگانگی مقررات و آنچه «ملوک‌الطوایفی» در اجرای قوانین مناطق آزاد می‌خواند انتقاد کرده و واردات برای ایجاد رضایت کوتاه‌مدت مردم را به «مورفین دادن به بیمار سرطانی» تشبیه کرده است.

نگرانی درباره بی‌انضباطی اقتصادی و ارزی، فی‌نفسه قابل دفاع است. اما وقتی این حرف‌ها را کنار پرونده تردد خودروهای مناطق آزاد می‌گذاریم، ماجرا رنگ دیگری پیدا می‌کند؛ به‌خصوص وقتی پای منافع یک خودروساز بزرگ داخلی هم در میان است.

مورفین کجا بود، خودروها کجا؟

اردیبهشت امسال، با توافق دستگاه‌های اجرایی و انتظامی، محدوده تردد خودروهای پلاک منطقه آزاد انزلی گسترش یافت و علاوه بر گیلان و مازندران، تردد این خودروها در اردبیل، زنجان، گلستان و قزوین نیز مجاز شد. حتی برای رفع مشکلات بیمه‌ای این خودروها در استان‌های مقصد نیز تمهیداتی در نظر گرفته شد.

اما نکته مهم اینجاست: بسته نشد.

در مردادماه، سازمان منطقه آزاد انزلی همچنان از امکان تردد خودروهای این منطقه در پنج استان خبر داد و حتی مجوزهای تردد آنها را تا پایان آذرماه به‌صورت سیستمی تمدید کرد. و فقط وقفه‌ای پس از شکایت خودروسازان در اجرای مصوبه ایجاد شده بود!

یعنی شکایت توانست برای مدتی ترمز این طرح را بکشد، اما نتوانست آن را برای همیشه متوقف کند.

همین اتفاق، بخش مهمی از بحث را روشن می‌کند: رقابت با خودروهای مناطق آزاد را نمی‌توان صرفاً با یک شکایت یا یک تصمیم اداری از روی میز پاک کرد.

حمایت از تولید یا محافظت از تولیدکننده؟

اینجا دقیقاً همان جایی است که باید بین دو مفهوم تفاوت گذاشت.

حمایت از تولید داخلی، یک سیاست اقتصادی است؛ اما حمایت از یک تولیدکننده مشخص، موضوع دیگری است.

هیچ‌کس نمی‌گوید واردات بدون ضابطه خوب است یا هر خودروی خارجی باید بدون قاعده وارد کشور شود. بحث بر سر این است که اگر خودروهای مناطق آزاد طبق مقررات موجود وارد شده‌اند و برای تردد آنها نیز چارچوب قانونی تعریف شده، محدود کردن آنها باید بر مبنای قانون و منافع عمومی باشد، نه صرفاً نگرانی از اینکه مبادا برای فروش محصول یک خودروساز داخلی رقیب ایجاد کنند.

از سوی دیگر، اگر قوانین مناطق آزاد ایراد دارد، باید قانون اصلاح شود. اگر منابع ارزی محل اشکال است، باید منشأ و نحوه تخصیص ارز شفاف شود. اگر تفاهم‌نامه استانی از نظر حقوقی ایراد داشته، باید همان ایراد دقیقاً اعلام و برطرف شود.

اما نسخه ساده «رقیب را حذف کن تا تولیدکننده نفس بکشد»، اگر چنین برداشتی از سیاست‌گذاری شکل بگیرد، دیگر اسمش درمان صنعت خودرو نیست.

ایران‌خودرو از چه چیزی می‌ترسد؟

اتفاقاً خود کشاورز در مواضع دیگرش بر کیفیت، اعتمادپذیری و ارزش اقتصادی محصولات ایران‌خودرو تأکید کرده است. این همان مسیری است که می‌تواند ایران‌خودرو را قوی کند: محصول بهتر، کیفیت بالاتر، قیمت منطقی‌تر و رقابت واقعی.

اگر قرار باشد یک خودروساز برای قوی ماندن، همیشه نیازمند دیوار حفاظتی در برابر رقیب باشد، مشکل فقط واردات نیست؛ مشکل، مدل رقابت است.

خودروساز قدرتمند کسی نیست که رقیب را پشت در نگه دارد؛ خودروسازی است که وقتی در باز شد، مشتری باز هم محصول خودش را انتخاب کند.

این تفاوت کوچکی نیست.

اتفاقاً مردم هم «بیمار» نیستند

تشبیه واردات به مورفین، از نظر رسانه‌ای جذاب است؛ اما یک ایراد دارد: مردم لزوماً بیمارانی نیستند که دولت باید به جای آنها تصمیم بگیرد چه چیزی برایشان خوب است.

مصرف‌کننده حق انتخاب می‌خواهد

اگر خودرویی قانونی، ایمن‌تر، کم‌مصرف‌تر یا از نظر مشخصات برای بخشی از مردم جذاب‌تر است، سیاست‌گذار باید درباره چارچوب ورود و استفاده از آن تصمیم بگیرد؛ نه اینکه اصل انتخاب مصرف‌کننده را مسئله تلقی کند.

اتفاقاً در ماجرای پنج استان، یک نکته قابل توجه وجود دارد. در زمان اعلام این تفاهم‌نامه، استاندار گیلان یکی از اهداف آن را استفاده از خودروهای کم‌مصرف و هیبریدی، کاهش مصرف سوخت و ارتقای ایمنی عنوان کرده بود.

بنابراین نمی‌توان همه ماجرا را به «واردات برای خوشحال کردن مردم» تقلیل داد.

نسخه واقعی صنعت خودرو چیست؟

اگر واردات بی‌ضابطه، مورفین است، انحصار هم داروی درمان نیست.

صنعت خودرو برای درمان به نسخه‌ای جدی‌تر نیاز دارد: کاهش هزینه، ارتقای کیفیت، توسعه محصول، فناوری، خدمات پس از فروش و مهم‌تر از همه رقابت.

اتفاقاً بازگشت امکان تردد خودروهای پلاک منطقه آزاد در پنج استان، پس از وقفه‌ای که در پی شکایت خودروسازان ایجاد شد، یک پیام روشن داشت: نمی‌توان با یک تصمیم مقطعی، مطالبه رقابت و حق انتخاب را برای همیشه از بین برد.

اگر تخلفی در مناطق آزاد وجود دارد، برخورد کنید.

اگر قانون نقض شده، اصلاح کنید.

اگر ارز مسئله است، شفاف‌سازی کنید.

اما اگر مشکل اصلی این است که یک خودروی وارداتی ممکن است بخشی از مشتریان را از خرید خودروی داخلی منصرف کند، آن دیگر بحث «مبارزه با بی‌انضباطی اقتصادی» نیست؛ بحث رقابت است.

و در اقتصاد، رقیب همیشه بیماری نیست.گاهی رقیب همان واکسنی است که تولیدکننده را مجبور می‌کند بالاخره خودش را درمان کند.

آقای کشاورز؛ مورفین برای مردم، یا واکسن برای ایران‌خودرو؟

منبع: عصر ایران