به گزارش اکواقتصاد، توسعه تولید تجهیزات صنعتی زمانی به کاهش وابستگی منجر می‌شود که دانش طراحی، مهندسی، ساخت و پشتیبانی فنی در داخل شکل بگیرد. پارس‌جهد این مسیر را از یک واحد کوچک تولیدی آغاز کرده و اکنون، به گفته بنیان‌گذار آن، توان فنی و تولیدی تأمین بخش قابل‌توجهی از تجهیزات ابزاردقیق موردنیاز صنایع کشور را دارد.

مهندس حسین مقدسی، رئیس هیئت‌مدیره شرکت پارس‌جهد و بنیان‌گذار گروه صنعتی و تولیدی پارس‌جهد، در گفت‌وگو با خبرنگار اکواقتصاد از مسیر شکل‌گیری مجموعه، نقش همکاری‌های بین‌المللی در توسعه دانش فنی، ظرفیت بومی‌سازی و موانع حضور تولیدکنندگان داخلی در پروژه‌های بزرگ می‌گوید. او همچنین برنامه‌های تحقیق و توسعه، مدل حضور در بازارهای جهانی و چشم‌انداز پنج‌ساله مجموعه را تشریح می‌کند.

۱. پارس‌جهد از یک واحد کوچک تولیدی به یکی از مجموعه‌های تخصصی ابزاردقیق کشور رسیده است؛ مهم‌ترین نقطه عطف این مسیر را چه می‌دانید؟

به نظر من، این مسیر حاصل چند عامل بوده که در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند. نخستین عامل، اشتیاق و باور ما به ایجاد مجموعه‌ای دانش‌محور بود. از ابتدا هدفمان فقط تولید و فروش یک محصول نبود؛ می‌خواستیم سازمانی شکل بگیرد که دانش فنی، مهندسی، تجربه و توان ساخت را در خود جمع کند و بتواند به‌صورت مستمر فناوری و محصول جدید ایجاد کند.

عامل دوم، نگاه بلندمدت به رشد و پایداری بود. تلاش کردیم توسعه شرکت وابسته به یک محصول، یک مشتری یا یک پروژه خاص نباشد. به همین دلیل، به‌تدریج در حوزه‌های مختلف دنیای دیجیتال صنعتی، از ابزاردقیق تا برق و کنترل، دانش فنی ایجاد کردیم و مهندسی و تولید را بومی‌سازی و توسعه دادیم.

عامل سوم، توجه جدی به برندسازی بود. در صنعت، برند حاصل اعتماد، کیفیت، دانش فنی و سابقه عملکرد یک مجموعه است. تلاش کردیم پارس‌جهد به‌عنوان نامی تخصصی و قابل‌اعتماد شناخته شود و این شناخت، پشتوانه عملی داشته باشد.

در کنار این عوامل، سرمایه‌گذاری مستمر در نیروی انسانی و زیرساخت تولید نقش مهمی داشت. نقطه عطف اصلی زمانی شکل گرفت که نگاه ما از تولید یک محصول به ساختن سازمانی دانش‌محور، پایدار و صاحب برند تغییر کرد. این نگاه، جهت تصمیم‌های بعدی مجموعه را مشخص کرد و مبنای توسعه فعالیت‌های ما شد.

۲. همکاری با ABB چه نقشی در انتقال دانش فنی به پارس‌جهد داشت و امروز چه میزان از طراحی و تولید تجهیزات شرکت بومی شده است؟

همکاری با ABB یکی از مسیرهای مهم شکل‌گیری و بلوغ تیم فنی ما بود. در مراحل اولیه، آموزش‌های تخصصی برای یک گروه از محصولات انجام شد، اما همکاران ما صرفاً دریافت‌کننده آموزش نبودند. دانش و تجربه‌ای را که در دوره‌ها و ارتباطات فنی به دست می‌آوردند، وارد مجموعه می‌کردند، روی آن کار می‌کردند و به‌تدریج به دانش قابل‌استفاده در طراحی و تولید داخلی تبدیل می‌کردند.

ارتباط با چنین مجموعه‌ای فرصتی فراهم کرد تا مهندسان و مدیران ما با شیوه‌های مهندسی، طراحی محصول، کنترل کیفیت، مستندسازی و تولید آشنا شوند. ABB به‌عنوان یک مجموعه بزرگ و تخصصی صنعتی، از نظر سازمان‌دهی فعالیت‌های فناورانه نیز الگویی برای تیم ما بود.

هدفمان یادگیری اصول و منطق این روش‌ها و توسعه آنها متناسب با نیاز بازار، توانمندی‌های داخلی و شرایط کشور بود. امروز در بخش قابل‌توجهی از محصولات، طراحی و مهندسی، ساخت، تست و کنترل کیفیت توسط تیم خودمان انجام می‌شود. این توانمندی حاصل فرایندی تدریجی از یادگیری، جذب دانش، تجربه عملی و توسعه داخلی است.

مهم‌ترین دستاورد این ارتباط، آشنایی با روش ایجاد تیم تحقیقاتی و توسعه نظام‌مند محصول بود. آنچه امروز در اختیار داریم، نتیجه تلاش همکاران پارس‌جهد برای تبدیل این یادگیری‌ها به دانش و توان مهندسی مستقل است.

۳. پارس‌جهد در حال حاضر چه میزان از نیاز صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، فولاد و معدن به تجهیزات ابزاردقیق را می‌تواند در داخل کشور تأمین کند؟

امروز پارس‌جهد در چندین گروه اصلی تجهیزات ابزاردقیق، فناوری و توان تولید ایجاد کرده است. با اتکا به این ظرفیت و بهره‌گیری از فناوری‌های روز، می‌توانیم بخش قابل‌توجهی از نیاز صنایع کشور را در داخل تأمین کنیم.

اگر بخواهیم این توانمندی را به‌صورت کمی بیان کنیم، در صورت دریافت سفارش و فراهم‌بودن شرایط پروژه، از نظر فنی و تولیدی قادر هستیم حدود ۷۰ درصد تجهیزات ابزاردقیق موردنیاز صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، فولاد و معدن را تولید و تأمین کنیم. این عدد، بیانگر ظرفیت ایجادشده در مجموعه است و نباید با سهم فعلی پارس‌جهد از بازار اشتباه گرفته شود.

برای ما، اهمیت این ظرفیت در کاهش وابستگی صنایع به تأمین خارجی است. در کنار عرضه تجهیز، خدمات مهندسی، تست، کالیبراسیون و پشتیبانی فنی نیز در داخل ارائه می‌شود. این خدمات، بخش مهمی از توانمندی مجموعه را تشکیل می‌دهند و ارتباط ما با مصرف‌کننده صنعتی را ادامه می‌دهند.

رسیدن به این سطح، حاصل سال‌ها سرمایه‌گذاری در فناوری، طراحی، نیروی انسانی متخصص، زیرساخت تولید و توسعه محصول است. برنامه ما ادامه همین مسیر، تکمیل سبد تجهیزات و افزایش عمق ساخت داخل است. البته استفاده عملی از این ظرفیت، به وجود سفارش و شرایط مناسب اجرای پروژه‌ها وابسته است.

۴. بومی‌سازی تجهیزات ابزاردقیق در پارس‌جهد تاکنون چه میزان صرفه‌جویی ارزی ایجاد کرده و کدام محصولات بیشترین نقش را در کاهش وابستگی به واردات داشته‌اند؟

محاسبه دقیق و تجمیعی صرفه‌جویی ارزی در طول تمام سال‌های فعالیت، تاکنون انجام نشده است. بااین‌حال، با توجه به حجم تولید و تجهیزاتی که بومی‌سازی کرده‌ایم، برآورد ما این است که صرفه‌جویی ایجادشده احتمالاً به صدها میلیون یورو می‌رسد. این رقم را باید به‌عنوان برآورد مجموعه در نظر گرفت.

میزان ارز موردنیاز برای مواد اولیه و قطعات وارداتی، با توجه به نوع محصول متفاوت است. به‌طور میانگین، مواد و قطعات وارداتی حدود ۵۰ درصد قیمت تمام‌شده و تقریباً ۴۰ درصد ارزش فروش را تشکیل می‌دهند. تولید داخلی، در مقایسه با خرید تجهیز مشابه از خارج، امکان کاهش قابل‌توجه ارزبری و ایجاد بخش عمده ارزش محصول در کشور را فراهم می‌کند.

صرفه‌جویی ارزی فقط به تفاوت قیمت خرید محدود نمی‌شود. طراحی، مهندسی، ساخت، تست، کالیبراسیون و خدمات فنی، زنجیره‌ای از ارزش افزوده ایجاد می‌کنند که دانش و تجربه آن در داخل باقی می‌ماند.

در میان محصولات ما، تجهیزات اندازه‌گیری فشار، دما، جریان و سطح، تجهیزات و متعلقات اندازه‌گیری و کنترل فرایند و آنالایزرها نقش مهمی داشته‌اند. تجربه ما نشان می‌دهد با سفارش و تقاضای پایدار، می‌توان بخش قابل‌توجهی از نیاز صنعت را با ارز کمتر و همراه با ایجاد دانش فنی و اشتغال داخلی تأمین کرد.

۵. مهم‌ترین پروژه‌ها و محصولات در دست توسعه پارس‌جهد چیست و چه فناوری‌هایی در مسیر تجاری‌سازی قرار دارند؟

واحد تحقیق و توسعه ما چند مسیر را همزمان دنبال می‌کند. نخستین مسیر، تکمیل سبد محصولات ابزاردقیق در گروه‌هایی است که تاکنون روی آنها کار کرده‌ایم. هدف این است که از محصولات پایه به سمت تجهیزات کامل‌تر، دقیق‌تر و پیشرفته‌تر حرکت کنیم و سبدی جامع و رقابتی در اختیار صنایع قرار دهیم.

مسیر دوم، تعریف و آغاز تحقیقات در دو گروه بزرگ و جدید از تجهیزات ابزاردقیق است. این پروژه‌ها می‌توانند دامنه فعالیت پارس‌جهد را توسعه دهند. در حال حاضر در مرحله تحقیق و توسعه قرار دارند و ایجاد توان فناورانه و تجاری‌سازی تدریجی آنها دنبال می‌شود.

مسیر سوم، ورود جدی‌تر به نسل جدید تجهیزات ایمنی، بهداشت و محیط‌زیست است. در این حوزه، ترکیب الکترونیک پیشرفته، حسگرها، سیستم‌های هوشمند و هوش مصنوعی را دنبال می‌کنیم تا تجهیزات علاوه بر اندازه‌گیری و هشدار، در پایش، تشخیص و پیش‌بینی شرایط خطر نیز نقش داشته باشند.

دوقلوی دیجیتال صنعتی نیز یکی از حوزه‌های مهم تحقیقاتی ماست. هدف این است که در آینده، مدل دیجیتال تجهیزات و فرایندها را با داده‌های واقعی ترکیب کنیم و برای پایش وضعیت، تحلیل عملکرد، پیش‌بینی خرابی و بهینه‌سازی به کار بگیریم.

جهت‌گیری تحقیق و توسعه پارس‌جهد، تعمیق فناوری‌های موجود، ورود به گروه‌های جدید و حرکت به سمت سیستم‌های صنعتی هوشمند و داده‌محور است.

۶. با وجود توان تولید داخل، مهم‌ترین مانع حضور گسترده‌تر شرکت‌های ایرانی در پروژه‌های بزرگ صنعتی چیست؟

به نظر من، مجموعه‌ای از عوامل در کنار هم قرار گرفته‌اند. تحریم، تأمین مالی، ساختار مناقصات، شیوه ارزیابی تأمین‌کنندگان و اعتماد به برند داخلی، همگی بر این موضوع اثر دارند. از تجربه پارس‌جهد، مهم‌ترین مسئله ایجاد تقاضای پایدار و اطمینان از حضور واقعی تولیدکننده داخلی در پروژه‌های بزرگ است.

ما برای اعتمادسازی مسیر طولانی طی کرده‌ایم. پذیرش یک تجهیز جدید در صنعت، یک‌شبه اتفاق نمی‌افتد. به همین دلیل، سال‌ها در کیفیت، طراحی و مهندسی، تست، کنترل کیفیت و خدمات فنی سرمایه‌گذاری کردیم. در بسیاری از موارد، عملکرد محصولات توانسته اعتماد کارفرمایان و مصرف‌کنندگان صنعتی را جلب کند.

بااین‌حال، حتی پس از اثبات کیفیت، موانع دیگری باقی می‌ماند. تحریم‌ها دسترسی به فناوری، قطعات، منابع مالی و بازارهای بین‌المللی را دشوار کرده‌اند. همچنین برخی برندهای خارجی، سابقه بیشتری در ذهن کارفرما دارند و تولیدکننده داخلی باید زمان و هزینه بیشتری برای معرفی توانمندی خود صرف کند.

در مناقصات نیز ارزیابی صرفاً بر اساس قیمت اولیه، تمام ظرفیت تولیدکننده را نشان نمی‌دهد. سرمایه‌گذاری در فناوری، آزمایشگاه، نیروی متخصص و خدمات پس از فروش باید دیده شود. طولانی‌شدن پرداخت‌ها هم فشار مالی ایجاد می‌کند.

برای حضور گسترده‌تر، باید فرصت ورود و اثبات توانمندی فراهم شود. بهترین پشتوانه برند داخلی، کیفیت محصول و عملکرد موفق آن در پروژه‌های واقعی است.

۷. برنامه پارس‌جهد برای صادرات چیست و کدام بازارهای منطقه‌ای را برای توسعه فروش محصولات و خدمات مهندسی هدف‌گذاری کرده‌اید؟

ما حدود ۱۵ سال پیش به این نتیجه رسیدیم که برای حضور پایدار در بازارهای بین‌المللی، صادرات مستقیم محصول به‌تنهایی کافی نیست. به همین دلیل، ایجاد کارخانه تولیدی در خارج از کشور را دنبال کردیم تا ساختاری برای حضور مستمر در بازارهای جهانی داشته باشیم.

این مجموعه اکنون محصولات خود را در بازارهای بین‌المللی عرضه می‌کند و محصولات آن در فهرست تأمین‌کنندگان مورد تأیید تعداد قابل‌توجهی از شرکت‌های نفتی بین‌المللی قرار گرفته‌اند. بخشی از محصولات و قطعات نیمه‌آماده در ایران تولید می‌شود و پس از انتقال به مجموعه خارجی، مراحل تکمیل، مونتاژ یا عرضه بین‌المللی انجام می‌گیرد.

این مدل به ما کمک کرده از توان مهندسی و تولید داخل استفاده کنیم و همزمان حضور مستقیم‌تری در بازارهای هدف داشته باشیم. نگاه ما ایجاد ارتباط میان ظرفیت داخلی و ساختار بین‌المللی مجموعه است.

در مرحله بعد، تمرکز بر سه منطقه شرق آسیا، خاورمیانه و آفریقاست. صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، فولاد، معدن و زیرساخت در این مناطق، ظرفیت مناسبی برای تجهیزات ابزاردقیق و خدمات مهندسی دارند.

هدف ما ایجاد شبکه‌ای از تولید، مهندسی و فروش است که بخشی از دانش و تولید آن در ایران شکل بگیرد و محصول از طریق ساختارهای بین‌المللی پارس‌جهد عرضه شود. می‌خواهیم تولید داخل را به زنجیره جهانی مجموعه متصل کنیم و این حضور را توسعه دهیم.

۸. چشم‌انداز پنج‌ساله پارس‌جهد را از نظر تولید، فناوری، صادرات و حضور در پروژه‌های ملی چگونه ترسیم می‌کنید؟

هدف ما این است که پارس‌جهد در پنج سال آینده به مجموعه‌ای فناور و یکپارچه صنعتی تبدیل شود که در کنار تولید تجهیزات، صاحب فناوری‌های متنوع، دانش مهندسی و توان توسعه محصولات پیشرفته باشد.

در ابزاردقیق، برنامه اصلی تکمیل سبد محصولات موردنیاز صنایع است. می‌خواهیم از نظر طراحی، مهندسی، تولید، تست و خدمات فنی، پوشش جامع‌تری برای صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، فولاد و معدن فراهم کنیم و زنجیره محصولات خود را توسعه دهیم.

در برق صنعتی، ایجاد فناوری و توان تولید موتورهای فشار متوسط و درایوهای فشار متوسط از برنامه‌های مهم ماست. هدف، توسعه دانش فنی، طراحی و تولید این تجهیزات در داخل است. این مسیر باید به ایجاد توان مهندسی ماندگار در مجموعه منجر شود.

محور دیگر، توسعه میکروالکترونیک، هوش مصنوعی و دوقلوی دیجیتال صنعتی است. معتقدیم نسل آینده تجهیزات باید علاوه بر اندازه‌گیری و کنترل، داده تولید کند، آن را تحلیل کند و در تشخیص وضعیت، پیش‌بینی خرابی و بهینه‌سازی عملکرد نقش داشته باشد.

بنابراین، افزایش ظرفیت تولید و مهندسی را همراه با افزایش عمق فناوری دنبال می‌کنیم. در صادرات نیز هدف، اتصال توانمندی‌های جدید به بازارهای بین‌المللی و توسعه حضور تولیدی و مهندسی در مناطق هدف است.

چشم‌انداز ما مجموعه‌ای است که از طراحی و توسعه فناوری تا تولید، تست، خدمات مهندسی و عرضه بین‌المللی را در اختیار داشته باشد و در پروژه‌های بزرگ و ملی به‌عنوان شریک فناور و صنعتی حضور پیدا کند. پارس‌جهد باید بتواند هم محصول تولید کند، هم فناوری ایجاد کند و هم این فناوری را در بازارهای داخلی و جهانی توسعه دهد.