به گزارش اکو اقتصاد، بورس کالای ایران اعلام کرده است نماد گواهی سپرده کالایی پسته با عنوان «PistaCL» از روز سه‌شنبه سوم شهریورماه ۱۴۰۵ گشایش می‌یابد. براساس اطلاعیه منتشرشده، دارایی پایه این نماد یک کیلوگرم پسته فندقی دهان‌بست با مشخصات کیفی تعیین‌شده است و معاملات آن در قالب گواهی سپرده کالایی انجام خواهد شد.

در این شیوه، مالک محصول پسته خود را به انبار پذیرنده مورد تایید بورس کالا تحویل می‌دهد و پس از نمونه‌برداری و تایید مشخصات کمی و کیفی، گواهی الکترونیکی معادل محصول پذیرفته‌شده برای او صادر می‌شود. این گواهی قابل خریدوفروش است و دارنده آن، با رعایت ضوابط تعیین‌شده، امکان تحویل گرفتن محصول از انبار را نیز دارد.

انبار شرکت بین‌المللی گروه مانی آسیا در بناب آذربایجان شرقی برای این معاملات پذیرش شده است. ظرفیت اولیه این انبار ۱۰۰ تن اعلام شده و پسته‌های فندقی، اکبری، احمدآقایی، کله‌قوچی و بادامی، در صورت انطباق با مشخصات و درجه‌بندی اعلام‌شده، امکان پذیرش دارند. حداقل میزان تحویل محصول به انبار و ترخیص فیزیکی آن نیز دو تن تعیین شده است. 

جزئیات معاملات جدید پسته

سیاست اصلی بورس کالا، فراهم کردن بستری برای کشف قیمت براساس عرضه و تقاضا، ثبت شفاف معاملات، استانداردسازی کالا، کاهش ریسک تسویه و ایجاد امکان تأمین مالی برای تولیدکنندگان است. در معاملات گواهی سپرده، تولیدکننده می‌تواند به‌جای فروش فوری محصول، آن را در انبار مورد تایید نگهداری و گواهی مالکیت آن را معامله کند. با این حال، میزان اثرگذاری این سازوکار بر تجارت هر محصول به حجم عرضه، استقبال تولیدکنندگان و خریداران، اعتبار انبارها و تداوم معاملات بستگی دارد.

عرضه پسته در بورس کالا موضوع تازه‌ای نیست. نخستین معاملات فیزیکی این محصول در اسفندماه ۱۳۹۵ آغاز شد و معاملات گواهی سپرده پسته نیز از مهرماه ۱۳۹۶ شکل گرفت. قراردادهای آتی پسته در مهرماه ۱۳۹۸ راه‌اندازی شد و در سال‌های بعد نیز انبارهایی برای معاملات پسته فندقی و بادامی پذیرش شدند. آخرین معاملات دوره قبلی گواهی سپرده پسته در مهرماه ۱۴۰۳ انجام شد؛ بنابراین آغاز معاملات از سوم شهریور ۱۴۰۵، بازگشت این محصول به بازار گواهی سپرده پس از یک وقفه است، نه نخستین ورود پسته به بورس کالا. سابقه معاملات پسته

محمودرضا مهدوی اناری، فعال صنعت پسته و عضو کمیته باغبانی و هیئت امنای انجمن پسته ایران، در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: طی چند سال گذشته بارها برای عرضه و توسعه معاملات پسته در بورس کالا تلاش شده، اما باغداران به چندین دلیل استقبالی از این شیوه نمی‌کنند.

وی با بیان اینکه بورس کالا بیشتر محلی برای معامله کامودیتی‌ها و کالاهایی با بازار عمومی است، پسته را کالایی لوکس دانست و گفت: این محصول، برخلاف کالاهای دارای مصرف عمومی، قابلیت شکل‌گیری معامله گسترده و مستمر در این بازار را ندارد.

مهدوی اناری تجربه ناموفق انبارهای پذیرنده را یکی دیگر از دلایل به نتیجه نرسیدن تلاش‌های گذشته عنوان کرد و گفت: در یکی از دوره‌هایی که برای اجرای این طرح اقدام شد، تخلفاتی در انبارهای پذیرنده رخ داد و همین مسئله باعث شد طرح در مراحل ابتدایی متوقف شود.

مهدوی اناری با اشاره به تجربه راه‌اندازی معاملات آتی پسته اظهار کرد: در آن مقطع برخی افراد بدون شناخت کافی از ماهیت این معاملات و صرفاً تحت تأثیر نام بورس وارد بازار شدند. بخشی از این افراد تصور می‌کردند پسته در بورس با قیمتی واحد و مشخص معامله می‌شود، درحالی‌که با پیچیدگی‌های این بازار آشنا نبودند و در نهایت متضرر شدند. پسته برای بسیاری از باغداران حکم یک دارایی و پشتوانه مالی را دارد؛ به‌گونه‌ای که کشاورز از محصول خود به‌دقت محافظت می‌کند و هر زمان با هزینه‌ای مواجه شود، مقدار محدودی از آن، برای مثال نیم‌گونی یا ۲۰ کیلوگرم، را می‌فروشد. بنابراین، نمی‌توان الگوی تحویل عمده کالاهایی مانند آهن به بورس را بدون توجه به ویژگی‌های بازار پسته درباره این محصول نیز اجرا کرد.

این عضو هیئت امنای انجمن پسته ایران، بازار پسته را یکی از معدود بخش‌های همچنان خصوصی اقتصاد کشور دانست و گفت: دولت طی سال‌های گذشته تلاش کرده است نقش و اختیار بیشتری در این بازار به دست آورد؛ موضوعی که می‌تواند به زیان کشاورزان و به دستوری شدن معاملات منجر شود. با توجه به ارزآوری پسته، دولت همواره به این بازار توجه داشته است، اما باغداران و تجار تمایلی به دولتی شدن اقتصاد پسته و قیمت‌گذاری دستوری این محصول ندارند.

مهدوی اناری همچنین درباره تحویل محصول به انبارهای پذیرنده بورس، اظهار کرد: این سازوکار می‌تواند زمینه قیمت‌سازی یا تعویض کالا را فراهم کند. حتی پسته فندقی خندان اندازه ۳۰ تا ۳۲، بسته به اندازه و وزن دانه، نسبت پوست به مغز، درصد مغز، رنگ پوست استخوانی، درصد دانه‌های غیرمتعارف، شکل خندانی، رنگ پوست نازک روی مغز و میزان سبز بودن مغز دوپوست‌شده، نمونه‌ها و قیمت‌های متفاوتی دارد و اختلاف قیمت بعضی از این نمونه‌ها ممکن است به ۴۰ درصد برسد. ازاین‌رو، چگونه می‌توان نمونه‌هایی با چنین تفاوت‌هایی را در یک محل تجمیع کرد و صرفا یک کد تحویل در اختیار مالک محصول قرار داد؟

این فعال صنعت پسته، کاهش تولید امسال را نیز از دیگر چالشهای این شیوه معاملات جدید دانست و افزود: در سالی که پسته به‌شدت کمیاب شده و تولید آن کاهش قابل‌توجهی داشته است، این مدل تجاری چالش‌های متعددی دارد. میزان محصول پسته ارتباط مستقیمی با بارندگی ندارد و بیش از آن تحت تاثیر شرایط اقلیمی، گرما و سرما و تشکیل جوانه‌های زایشی قرار می‌گیرد. جوانه‌هایی که باید در بهار ۱۴۰۴ برای محصول امسال تشکیل می‌شدند، در بخش قابل‌توجهی از باغ‌ها شکل نگرفتند و در نتیجه اکثر باغات امسال صرفا فضای سبز محسوب شده و میوه‌ای تولید نکرده‌اند.

براساس پیش‌بینی انجمن پسته ایران، تولید پسته خشک کشور در سال ۱۴۰۵ حدود ۱۱۸ هزار تن برآورد شده است؛ رقمی که در مقایسه با تخمین ۲۲۵ هزار تنی سال گذشته، کاهش حدود ۴۸ درصدی را نشان می‌دهد.