به گزارش اکو اقتصاد، همزمان با تشدید ناترازی تولید و مصرف بنزین و افزایش هزینه‌های تأمین سوخت، بار دیگر نگاه‌ها به ظرفیت‌های مغفول صنعت سی‌ان‌جی (CNG) و توسعه خودروهای گازسوز معطوف شده است. کارشناسان انرژی معتقدند در شرایطی که کشور با رشد مصرف بنزین، افزایش واردات و فشار بر منابع ارزی روبه‌رو است، بازگشت جدی به سیاست توسعه خودروهای دوگانه‌سوز و پایه‌گازسوز می‌تواند یکی از کم‌هزینه‌ترین و مؤثرترین راهکارهای مدیریت بحران سوخت باشد؛ ظرفیتی که طی سال‌های اخیر به دلایل مختلف از اولویت سیاست‌گذاری خارج شده است.

ایران با برخورداری از یکی از بزرگ‌ترین ذخایر گاز طبیعی جهان، سال‌ها پیش زیرساخت گسترده‌ای برای عرضه سی‌ان‌جی ایجاد کرد و حتی در مقطعی به یکی از بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان این سوخت در دنیا تبدیل شد. احداث هزاران جایگاه عرضه سی‌ان‌جی، اجرای طرح‌های تبدیل خودروها به دوگانه‌سوز و تولید خودروهای مجهز به این فناوری، باعث شد وابستگی بخشی از ناوگان حمل‌ونقل به بنزین کاهش یابد و میلیاردها لیتر در مصرف این فرآورده صرفه‌جویی شود.

با این حال، در سال‌های اخیر روند توسعه خودروهای گازسوز به شکل محسوسی کند شده است. بسیاری از خودروهای جدید تنها به صورت بنزینی تولید می‌شوند و سهم خودروهای پایه‌گازسوز یا دوگانه‌سوز در سبد تولید خودروسازان کاهش یافته است؛ موضوعی که امروز و همزمان با افزایش مصرف بنزین، دوباره به یکی از دغدغه‌های کارشناسان حوزه انرژی تبدیل شده است.

به باور تحلیلگران، یکی از مهم‌ترین دلایل کاهش استقبال خودروسازان از تولید خودروهای گازسوز، هزینه‌های طراحی و تولید موتورهای اختصاصی برای این سوخت است. در بسیاری از محصولات داخلی، موتورهایی که اساساً برای بنزین طراحی شده‌اند با تغییراتی محدود به صورت دوگانه‌سوز عرضه می‌شوند؛ موضوعی که در برخی موارد باعث افت توان موتور، افزایش استهلاک قطعات و نارضایتی مصرف‌کنندگان شده است.

براساس این گزارش، توسعه واقعی صنعت سی‌ان‌جی زمانی محقق می‌شود که خودروسازان به سمت طراحی موتورهای پایه‌گازسوز حرکت کنند؛ موتورهایی که از ابتدا برای استفاده از گاز طبیعی طراحی شده‌اند و علاوه بر مصرف بهینه، دوام و راندمان بالاتری نیز دارند. تجربه بسیاری از کشورها نشان می‌دهد خودروهای پایه‌گازسوز نه تنها از نظر عملکرد تفاوت محسوسی با نمونه‌های بنزینی ندارند، بلکه هزینه نگهداری پایین‌تر و آلایندگی کمتری نیز ایجاد می‌کنند.

در کنار چالش‌های فنی، کاهش سیاست‌های حمایتی نیز در افت تولید خودروهای گازسوز بی‌تأثیر نبوده است. در سال‌های گذشته طرح‌های تبدیل رایگان یا یارانه‌ای خودروها به دوگانه‌سوز، تسهیلات خرید مخزن استاندارد و حمایت از توسعه جایگاه‌های عرضه سی‌ان‌جی تا حد زیادی متوقف یا محدود شد. همین مسئله موجب شد انگیزه مالکان خودرو برای استفاده از این سوخت کاهش یابد.

این در حالی است که اختلاف قیمت میان بنزین و سی‌ان‌جی همچنان استفاده از گاز طبیعی را به گزینه‌ای اقتصادی برای رانندگان، به‌ویژه ناوگان حمل‌ونقل عمومی، تاکسی‌ها و خودروهای خدماتی تبدیل کرده است. بسیاری از رانندگان معتقدند استفاده از سی‌ان‌جی می‌تواند بخش قابل توجهی از هزینه ماهانه سوخت را کاهش دهد و در شرایط تورمی، فشار کمتری بر بودجه خانوار وارد کند.

از منظر امنیت انرژی نیز توسعه ناوگان گازسوز اهمیت ویژه‌ای دارد. وابستگی بیش از حد به بنزین، کشور را در برابر افزایش مصرف، محدودیت تولید پالایشگاه‌ها و حتی اختلالات احتمالی در زنجیره تأمین آسیب‌پذیر می‌کند. در مقابل، استفاده از گاز طبیعی که بخش عمده آن از منابع داخلی تأمین می‌شود، می‌تواند تنوع سبد سوخت را افزایش داده و ریسک کمبود بنزین را کاهش دهد.

کارشناسان همچنین بر مزایای زیست‌محیطی سی‌ان‌جی تأکید دارند. به طوری که گاز طبیعی نسبت به بنزین آلاینده‌های کمتری از جمله مونوکسید کربن، اکسیدهای نیتروژن و ذرات معلق تولید می‌کند و استفاده گسترده از آن می‌تواند سهم قابل توجهی در کاهش آلودگی هوای کلان‌شهرها داشته باشد. در شرایطی که آلودگی هوا هر سال هزینه‌های سنگینی به بخش سلامت و اقتصاد کشور تحمیل می‌کند، توسعه خودروهای گازسوز می‌تواند بخشی از راه‌حل این معضل باشد.

البته توسعه این صنعت بدون رفع برخی چالش‌ها امکان‌پذیر نیست. یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های رانندگان، کمبود جایگاه‌های عرضه سی‌ان‌جی در برخی مسیرها و زمان‌بر بودن سوخت‌گیری در ساعات پرتردد است. از سوی دیگر، لزوم بازرسی دوره‌ای مخازن، نظارت بر کارگاه‌های تبدیل خودرو و ارتقای استانداردهای ایمنی نیز از موضوعاتی است که باید مورد توجه قرار گیرد تا اعتماد عمومی نسبت به استفاده از این سوخت افزایش یابد.

براین اساس، دولت باید با اجرای یک برنامه جامع، توسعه صنعت سی‌ان‌جی را دوباره در اولویت قرار دهد. ارائه تسهیلات برای تبدیل خودروهای بنزینی به دوگانه‌سوز، حمایت از تولید موتورهای پایه‌گازسوز، توسعه جایگاه‌های عرضه سوخت، استانداردسازی تجهیزات و افزایش مشوق‌های اقتصادی برای خودروسازان، از جمله اقداماتی است که می‌تواند این صنعت را دوباره احیا کند.

در شرایطی که مدیریت مصرف سوخت به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های کشور تبدیل شده، بسیاری از تحلیلگران معتقدند توسعه سی‌ان‌جی دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی اقتصادی و راهبردی محسوب می‌شود. استفاده گسترده‌تر از گاز طبیعی می‌تواند ضمن کاهش مصرف بنزین و هزینه‌های واردات، امنیت انرژی کشور را تقویت کرده و فشار ناشی از نوسانات احتمالی بازار سوخت را از دوش خانوارها و رانندگان بردارد.

در نهایت، تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که هر زمان سیاست‌گذاری منسجم و حمایت هدفمند از صنعت سی‌ان‌جی وجود داشته، مصرف بنزین کاهش یافته و صرفه‌جویی قابل توجهی در منابع ملی حاصل شده است. اکنون نیز با توجه به شرایط فعلی بازار سوخت، بازنگری در سیاست‌های تولید خودرو، حرکت به سمت توسعه خودروهای پایه‌گازسوز و استفاده حداکثری از ظرفیت عظیم گاز طبیعی کشور، می‌تواند یکی از مهم‌ترین راهکارهای عبور از بحران ناترازی بنزین و کاهش هزینه‌های اقتصادی و زیست‌محیطی باشد.